Artica

Artica-Spitsbergen 2018

D.S.F. production

Artica-Spitsbergen-dag 03

De magische 80 graden Noord-grens

VOORBIJ 80° NOORD

IJSBEERPOEP

WIE OBSERVEERT WIE?

Ytre Norskøya 79° 51' 83" Noord - 11° 38' 35" Oost

Het kompas krijgt kuren. "Hoe dichter bij de geografische noordpool, hoe meer onnauwkeurig", legt Redgy uit. Hij kan het weten als kapitein op rust. "Als je met een kompas pal op 90° N staat weet het ding niet meer in welke richting wijzen." Tweede officier Stanislav (Oekraïne) navigeert - op gps ;-) - de Sea Spirit de Bjørnfjord (Beer Fjord) binnen en positioneert het schip op drift vlakbij de Smeerenburggletsjer (79° 37' 69" Noord - 11° 24' 87" Oost). Door de Hollanders zo genoemd naar de olie, het smeer en wellicht ook naar het smerige werk van de walvisindustrie. De gelijknamige 'levertraanfabriek' - of wat er nog van overblijft - op Amsterdam-eiland laten we rechtsachter liggen. De gletsjer lonkt. Voor anker gaan is hier te gevaarlijk want "we moeten kunnen manoeuvreren om te vermijden dat brokken ijs de schroef of het roer raken", legt tweede stuurman Stanislav uit. Ook de zodiacs banen zich voorzichtig een weg tussen de brokken die met pakken tegelijk van de gletsjer afkalven. "Het is hier tropisch warm (7°C)", grapt Ryan. "De scheidingslijn tussen de donkere, met (korst)mossen begroeide bergtoppen en de lichtgrijze flanken markeert tot waar de gletsjer 100 jaar geleden nog reikte." Vandaag liggen flanken vol 'dood' ijs - want niet langer verbonden met de moedergletsjer - te wachten op een roemloos einde

Terwijl zwarte zeekoeten (ook wel de Arctische pinguïn genoemd omdat ze zo vinnig en diep kunnen duiken) en drieteenmeeuwen over het platte water zoeven, krijgt Mieke maar niet genoeg van de "ooohs en aaahs" om alle schakeringen van zwembadblauw te verwerken. Hoe blauwer het ijs, hoe meer zuurstof er werd uitgeperst onder de immense druk van steeds nieuwe sneeuwlagen. De glasheldere brok die we in de zodiac meesmokkelen richting bar, is wellicht duizend jaar of ouder. 13u22. Op weg naar het eiland Ytre Norskøya spotten Els en Liza hun eerste walrus in Fair Haven, zo genoemd door de walvisvaarders omdat het er gemakkelijk navigeren was. Yan, natuurfotograaf van dienst en wandelende fauna- en flora-encyclopedie, stond aan de verkeerde kant van het schip. Het leven is niet eerlijk.

We landen op de zuidkant van het kleine eiland (79° 51' 83" Noord - 11° 38' 35" Oost), de enige min of meer platte plek de naam toendra waardig. Overal elders gaat het direct de hoogte in. Het 17de eeuws walvisvaarderskerkhof - uitsluitend mannen waarvan het merendeel stierf door scheurbuik of ongeval - en de andere artefacten van het walvisstation zijn afgesloten voor het publiek. Achttien 'straffe' wandelaars klauteren 150 meter hoog naar de top, de Zeeussche Uytkyk, noemden de Zeeuwse zeevaarders de uitkijkpost. Bij prachtig helder weer zie je van hieruit de Noordpool... wordt beweerd. Vandaag hangen de wolken helaas te laag. Bij de cairn of steenhoop op het hoogste punt - zeevaarders bouwden zo'n 'steenmannetje' als merkteken in het landschap - vraagt onze wapendrager Vadim hoe zwaar een minuut stilte weegt. We testen het uit. Je hoort hier zowaar niets, op wat zeegeruis en vogelgeschetter na. Het landschap houdt zich koest. Het voelt bijna als heiligschennis als we de stilte weer doorbreken. Of na de afdaling op enkele eeuwenoude graven stoten, inclusief skelet.

Helemaal beneden weten de niet-klimmers geen blijf met hun enthousiasme als ze de foto's tonen van een poolvos met vijf welpen. En van de verse ijsbeerpoep - neen, niet de kont zoals sommige verkeerdelijk hadden begrepen.

Terug aan boord moet het snel gaan. Tijd voor de welkomstcocktail waar de kapitein zijn officieren voorstelt en een toost uitbrengt op de ziel van zijn schip en het professionalisme van zijn bemanning: 63 mannen, 7 vrouwen, 14 nationaliteiten waarvan het merendeel Filippino's die soms wel meer dan zes maanden ononderbroken op het schip aan het werk blijven. 22u03 precies steken we de magische 80° Noord-grens over. "Dit is pas echt noordpoolgebied", glundert Annick. Voor de boeg duikt, zoals verwacht, Moffen op. Het hoefijzervormige eilandje van twee bij drie km heeft meer weg van een zand-atol. Belangrijker, het is de place to be voor walrussen en beschermd gebied waardoor we niet dichter dan 300 meter mogen naderen. Het belet niet dat enkele nieuwsgierige kolossen met indrukwekkende slagtanden knorrend langs stuurboord komen zwemmen. Wie observeert wie? "De gemiddelde 'walrus' rond Svalbard duikt 22 meter diep en blijft zes minuten onder water", weet Louis. "Ze zoeken met hun snuit in het sediment en lokaliseren de prooi - liefst schelpdieren - met hun snorharen."

Tussen dit miniscule eiland en de Noordpool ligt nog slechts ijszee en pakijs. Maar om de rand van dat ijs te bereiken moeten we nog 70 zeemijl (1 mijl is 1,852 km) verder noordwaarts stomen. "Met een snelheid van 13 knopen of zo'n 23 kilometer per uur, kunnen we in pakweg 6 uren tijd de ice edge bereiken", berekent Stanislav. We gaan ervoor! "Kijk dat is nu het verschil tussen een cruise en een expeditiereis", vat cameraman Mark de sfeer samen.