Artica

Artica-Spitsbergen 2018

D.S.F. production

Ny-Ålesund

Artica-Spitsbergen-dag 02

DAPPERE ZIELEN

"In laagjes. Zo kleed je je het best als je aan land gaat", legt de Finse geologe Sanna uit. "Vermijd dat je gaat zweten, want dat bevriest. Speel een laagje uit als het te warm wordt." Het is 6°C, de wind waait 18 knopen (zo'n 33 km/u) uit het zuiden en de hemel klaart open. En kijk, daar dobbert een eerste ijsbergje voorbij. Het is nog geen 8 uur als we aanmeren bij de pier van Ny-Ålesund - we hebben geluk, er is niet vaak een aanlegplaats vrij. Maar voor we aan land kunnen, eerst nog enkele do's-and- don'ts. Expeditieleider Ryan wil dat de landingen perfect verlopen en iedereen de strenge AECO-gedragscode respecteert. "Laat niets achter, behalve je eigen voetsporen en behandel alle planten en bloemen als beschermde soorten. Raak geen dode dieren aan - hondsdolheid! - en blijf binnen de beschermingsperimeter van de gewapende gidsen." Een hele boterham, "maar", sust hij "niet alle ijsberen willen ons levend verslinden. De meesten zijn ofwel bedeesd, onverschillig of gewoon nieuwsgierig."

TREKPLEISTERS VOOR POOLFANATEN

WALVISRUSH

Ny-Ålesund ligt exact 1.231 km onder de top van de wereld, heette vroeger Brandal City en mag zich de hoogst gelegen bewoonde plek van het noordelijk halfrond noemen. In de winter leven hier zo'n 40 mensen, in de zomer tot 150. Vooral wetenschappers, want wat ooit een koolmijndorp was, groeide uit tot een internationale hub voor wetenschappelijk poolonderzoek door tien verschillende landen. Ze onderzoeken ondermeer het broedgedrag van de noordse sternen, die met veel kabaal hun uiterste best doen om bezoekers ver van hun nest te houden.

Hoe houden mensen het hier in godsnaam vol. En waarom? "Dankzij de Golfstroom zijn de winters hier zachter (tot -20°C) dan aan de oostkust (tot -35°C)", weet bioloog Ab. "De aanwezigheid van steenkool en de menselijke exploratiedrift, zijn nog twee drijfveren." En het was een ideale startbasis voor expedities. 11 mei 1926 vertrokken hier de Noorse poolavonturier Roald Amundsen, zijn zuidpoolexpeditiepartner, de Noor Oscar Wisting, de Italiaanse piloot Umberto Nobile en nog 13 man met de zeppelin 'Norge' richting 90° Noord. Ze dreven met succes over de geografische Noordpool en landden drie dagen later in Alaska. De 35 meter hoge mast waaraan de zeppelin verankerd lag en de bronzen buste van Amundsen zijn vandaag nog altijd trekpleisters voor poolfanaten.

Terwijl onze Russische historicus Vadim de groep op alle smeuïge details trakteert, raak ik aan de praat met Erlend die zijn zomer(s) hier in het museum doorbrengt. Na een kwartier wetenschappelijke uitleg begrijp ik eindelijk het doel van de drie reuzenantennes die hier in de buurt staan opgesteld. In mensentaal: zonder hun metingen zou onze gps per dag enkele meters verder naast doel schieten. "De straling die de antennes meten, is zo zwak dat gsm-gebruik de ontvangst verstoort en dus verboden is in Ny-Ålesund." Oeps, dat vergat Ryan te melden tijdens de briefing.

Intussen vertrok een tweede groep voor een lange wandeling naar de Gullygletsjer. Zes kilometer over rotsige bodem. In regen en modder. Als een rups klautert de rij naar de ijsrand. In de afdaling zakt Michiel tot zijn heup in een kleine gletsjerspleet gecamoufleerd met sneeuw. Even schrikken. Enkel schrammen en hop weer verder. Onzekerheid is deel van het avontuur. Sinds deze ochtend is ons reisdoel voor morgen (vrijdag) trouwens al drie keer veranderd. Weer en wind bepalen wat haalbaar is... en wat niet. De Oekraïense kapitein Oleg Tikhvinsky heeft altijd het laatste woord. Een plek die niet veilig kan worden bereikt, verdwijnt zonder tegenpruttelen van het programma.

Ny-Ålesund 78° 55' 71" Noord - 11° 56' 32" Oost

De sneeuwgors is een van de weinige zangvogels die broeden op Svalbard. Ik zie er eentje wegduiken achter een rotspartij op het strand van Gravneset, vrij vertaald 'grafkaap'. De Sea Spirit ging net voor anker in de natuurlijke haven Trinitybaai (79° 33' 60" Noord - 11° 03' 43" Oost), verscholen in de Magdalenefjord. Met de zodiacs gaan we aan land waar in de 17de eeuw duizenden Groenlandse walvissen werden afgeslacht voor hun speklaag. Die werd in blubberovens gesmolten tot peperdure olie, in Europa gebruikt voor zeep, verlichting en tal van andere toepassingen. Honderd jaar later was er geen walvis meer te bespeuren. We luisteren naar het gruwelverhaal bij de restanten van twee blubberovens. Met in onze rug de zachte heuvel waar tussen 1620 en 1850 zo'n honderdvijftig walvisjagers uit heel Europa werden begraven. Het zal de twee gewone zeehonden die in de baai dobberen worst wezen

Benieuwd waar we morgen uiteindelijk zullen (be)landen.