Naar Longyrarbyen

Koele kusten

Het lijkt wel alsof we de hele luchthaven voor onszelf hebben. Zes uur 's ochtends en het is al drukkend warm bij de check-in. Toch loopt niemand in short of rok – behalve het groepje dat naar Barcelona vliegt. De windjassen zullen binnen enkele uren meer dan nuttig zijn als we zo'n 3.000 km hoger in het noorden landen op Longyearbyen, de hoofdstad van de eilandengroep Spitsbergen. Zo genoemd door de Nederlander Willem Barentsz die danig onder de indruk was van de spitse bergtoppen toen hij in 1596 het land in zijn vizier kreeg. Pas in 1920, wanneer de Noren het gebied onder hun hoede nemen, dopen ze de bonte verzameling eilanden aan het einde van de wereld Svalbard, wat zoiets betekent als 'koele kusten'. Het hoofdeiland behoudt de naam Spitsbergen. Vandaag is het er lang niet meer zo koel. Plus 8° Celcius! Een triest record. "Normale temperaturen tijdens de hoge zomer draaien rond de 6° C", vergelijkt prof. dr. Louis Beyens, onze privé-gids die het Arctische gebied beter kent dan zijn broekzak.

Oostende 51° 11' 59" Noord - 02° 51' 49" Oost

Longyearbyen 78° 14' 45" Noord - 15° 27' 59" Oost

Daar staan we dan. Op de luchthaven van Longyearbyen. Poseren voor de opgezette ijsbeer naast de enige rubberen bagagetransportband. Het voelt als een terminus, een beetje het Oostende van de noordpoolcirkel. Maar dat is het allerminst. Longyearbyen 'ontplofte' de voorbije decennia van godvergeten stek voor avonturiers en fortuinzoekers tot place to be voor natuurliefhebbers en grensverleggers (wij dus). De minst misdadige plek in Europa – als je geen baan hebt, mag je er niet wonen – oogt grauw en troosteloos onder het stof van de eeuwenoude lokale steenkoolnijverheid. Alleen de kleurrijke houten huisjes steken schril af tegen de asbruingroene rotsflanken waarvan de toppen in de lage wolken oplossen. We zwermen uit over de nederzetting die alle gemakken heeft van een modern stedelijk gebied, inclusief winkelstraat en een gerenommeerde wijnkelder met 15.000 topflessen

Meer nog dan voor zijn wijn en cognac is de frontstad wereldwijd gekend voor drie dingen: de Doomsday Seed Vault (2008). Een zadenbank die 120 meter diep in de permafrost meer dan een miljoen landbouwzaden – van schorseneren tot prei – opslaat. Kwestie van de mensheid te behoeden voor de hongerdood bij klimaatwissels, rampen en nucleaire oorlogen. Idem dito voor het Artic World Archive (2017) waar landen hun geschreven erfgoed op film voor minstens 500 jaar kunnen laten bewaren. Maar de kroon wordt gespannen door... de ijsbeer.

Aan de randen van de stad waarschuwen borden voor de beren: de limiet waar je ongewapend kunt rondlopen. Te voet mag je de bebouwde kom niet zonder geweer verlaten. Het verbodsbord toont een witte ijsbeer op een zwarte achtergrond. Aanvankelijk maakten de makers van de borden een foutje en plaatsten een zwarte ijsbeer op een witte achtergrond. Hilariteit alom. Ernstig nu, ijsberen zijn altijd in de buurt. Op Svalbard wonen vandaag nog meer ijsberen dan mensen. Ooit maakte een exemplaar een voorraad wijn soldaat in Longyearbyen. Een andere werkte een maandvoorraad hondenvoer naar binnen. In 2011 nog werd een Britse jongen in zijn tent plotseling overvallen door een ijsbeer. Onderschat nooit het gevaar. Ons derde opgezette exemplaar staat in de etalage van een souvenirshop. De kans dat we straks een levend dier voor de lens krijgen, daalt jaar na jaar. De witte kolossen – in werkelijkheid kleurt hun vacht vuilgeel – vangen het gros van hun voedsel, vooral zeehonden, op het ijs. Door de klimaatopwarming smelt dat ijs steeds sneller waardoor de beren op het einde van de zomer al moeten beginnen 'vasten' en de hongerdood dreigt.

Het is een gekke gedachte dat 99,99% van de mensen zuidelijker staat dan jezelf. We hebben tot na 16 uur de tijd om zoveel mogelijk 'eerste' indrukken op te doen. Schoenen uit, slofjes aan in het 10 jaar geleden ontstofte museum. Met alweer een opgezette ijsbeer in de collectie die 400 jaar geschiedenis overspant. En Marita opent speciaal voor ons haar Karlsberger Pub "met 250 whiskeys en de grootste cognaccollectie uit Noord-Europa", glundert ze.

Lange dag, korte nacht

18u05. Op amper 1338 km van de geografische noordpool gooit MV Sea Spirit de trossen los. Weinig tijd om te bekomen. Expeditieleider Ryan verzamelt iedereen in de 'Oceanus Lounge' en stelt zijn internationaal team van geologen, historici, biologen en vogelaars voor en loodst ons daarna door de veiligheidsprocedures."Het grootste gevaar aan boord van een schip? ...Brand!" Zeven korte en een lange hoornstoot later staat iedereen buitendeks netjes op een lijn, reddingsvest omgesjord en tot de laatste man geteld.

Genoeg geoefend. We varen door Isfjord – waar we in de verte onze eerste witte beloega-walvissen spotten – langs het eiland Prins Kars Forland dat we morgenochtend zouden ronden om zo het plekje Ny-?Lesund te bereiken. De bar tapt gratis Brugse Zot en Jupiler (dankjewel Annick). Wake-up call om 6u30! Slaapwel.

Artica-Spitsbergen-dag 01

D.S.F. production