Inheemse volkeren op Americaans continent

Een grote meerderheid van de 8 miljoen inwoners van Bolivia kan men tot de inheemse bevolking rekenen. Meestal heeft men het over de Quechua, Aymara of Guaraní, de groepen die numeriek het grootst zijn. Minder bekend is de situatie van de meer dan 30 andere ethnische groepen. Zij wonen grotendeels in het Amazonege- bied,vaak ver afgelegen van de stedelijke centra. Maar toch worden ze in hun bestaan bedreigd door de komst van kolonisten en houtkapbedrijven. Tot de Amazoneregio behoren de departmenten van Beni,Pando en het noorden van La Paz en Cochabamba. In dat gebied - dat zeer veel natuurlijke rijkdommen heeft (mineralen, petroleum, hout,...)wonen ongeveer 700.000 mensen. Slechts 81.000 van hen behoren tot de kleine tot zeer kleine inheemse groepen die hun oorsprong in de regio vinden.Althans, dat is het aantal dat in de recentste bevolkingstelling van 1992 is weerhouden.De gemeen schappen met minder dan 2000 leden werden hierbij over het hoofd gezien

Toen de Europeanen 500 jaar geleden voor het eerst voet aan wal zetten in Brazilië woonden er naar schatting vijf tot zes miljoen mensen op het grondgebied van het huidige Brazilië. Vijf eeuwen van moord, marteling, ziekte en uitbuiting hebben de inheemse bevolking zodanig geteisterd, dat er vandaag nog slechts 350000 Braziliaanse Indianen over zijn. Dat betekent een daling met 93%. Men kan hier ontgetwijfeld spreken van een genocide. Europese inwijkelingen en hun nazaten hebben miljoenen inheemse mensen rechtstreeks gedood of omstandig-heden geschapen waardoor hun dood onvermijdelijk was

Het volk van de Mapuches is oorspronkelijk afkomstig uit Argentinië. In de 12de eeuw trokken de Mapuches uit Argentinië over de Andes naar het zuiden van Chili, waar ze zich vestigden. Van alle inheemse volkeren van Latijns Amerika, hebben de Mapuches zich het langst verzet tegen de Spaanse verovering. Het Mapuche-volk was één van de volken di e het meest politiek onafhankelijk was, met een gebalanceerde zelfvoorzienende economie, die het volk autonomie gaf, terwijl tegelijkertijd de uitwisseling met andere volkeren behouden werd. Terwijl beschavingen zoals die van de Azteken en de Inca binnen korte tijd vielen onder de Spaanse overheersing, wanneer hun leiders en dominante klassen onderworpen waren, streden de Mapuches meer dan drie eeuwen tegen de indringers, eerst tegen de Spaanse, en daarna de tegen de Chileense. Dit lange verzet was mogelijk dankzij verschillende factoren. Een eerste factor was dat het Mapuche-volk zich door de geschiedenis heen had ontwikkeld tot een volk met veel oorlogservaring. Dit vanwege hun verzet tegen de Inca’s en daarna tegen de nieuwe binnendringers. De oorlog tegen de Spanjaarden kreeg het karakter van een volksoorlog, waarin het hele volk participeerde. Ondanks de pogingen van de Spanjaarden het Mapuche-volk te verdelen, om ze op die manier gemakkelijker te verslaan, voelden de Mapuches doordat zij samen de natie moesten verdedigen zic h juist nog meer met elkaar verbonden. Ee n tweede factor die een rol speelde voor het lange verzet tegen de Spaanse overheersers was dan ook de eenheid binnen het Mapuche-volk. Deze eenheid kan men voor een deel verklaren door te verwijzen naar de homogene sociale structuur van de Mapuchesamenleving. Er bestaan hier binnen geen dominante klassen, maar een productiewijze waarin het collectivisme overheerst. De sociale basis zijn de families, verenigd in de gemeenschap. Er zijn geen machtige klassen, op z‘n hoogst zijn er personen met meer land en hulpmiddelen dan anderen, zonder dat er onderruk kende groepen of relaties ontstaan. Inca's en Azteken daarentegen ware n hiërarchische en expansionistische samenlevingen, die strijd en concurrentie hadden met buurvolkeren. De Spanjaarden maakten hier gebruik van door allianties te vormen met bepaalde groepen om zo tegenstanders hiervan te vernietigen. De onderwerping van de grote leiders van deze groepen was voor de veroveraars voldoende om zeker te zijn van de overheersing van het hele volk

Nadat ze met de opstand van 1990 massaal hun intrede deden in de politiek, veranderde de inheemse beweging in Ecuador haar strategie. Ze weigeren niet meer om te participeren in de democratische instellingen. Integendeel, de inheemsen worden vandaag vertegenwoordigd in het parlement. Ze blijven evenwel verder strijden voor land en sociale verbeteringen. Hun relatie met andere sociale actoren is ook verbeterd. In 1996 slaagde de inheemse beweging erin in de grondwet te laten opnemen dat Ecuador een plurietnisch en multi-cultureel land is. Sinds dat jaar treedt de inheemse beweging nu politiek gezien op de voorgrond in het nationale leven. Met hun kleurrijke wipalavlaggen nemen ze stilaan de plaats in van de vakbondsbeweging die in verval was geraakt. De inheemsen van Ecuador vormen één van de actiefste bewegingen in heel Latijns-Amerika. Een bondige schets.

Het gebied dat nu Chiapas heet, werd door de Spanjaard Pedro de Alvarado veroverd omstreeks 1524. Hij werd in 1523 door Cortés vanuit Nieuw Spanje (Mexico) op expeditie gestuurd om het zuiden van het Maya- gebied te onderwerpen. De expeditie zou drie jaar duren tot 1526. Het eigenlijke doel van de Alvarado was de beter gestructureerde rijken van de K’iché en de Caqchikel te onderwerpen. Deze bevonden zich in het hoogland van wat later Guatemala zou worden. Na hij de K’iché met behulp van Caqchikel hulptroepen verslagen had en hun hoofdstad Utatlan had ingenomen,, keerde de Alvarado zich tegen de Tzotzil en hun hoofdplaats Chamula. Kort na deze veroveringen stichtten de Spanjaarden in het vers ingepalmde gebied twee nieuwe steden : Santiago de los Caballeros de Guatemala, in de buurt van Iximché, dat nadien Guatemala Ciudad zou worden,en nog later zijn huidige naam Antigua zou krijgen, en dan in de buurt van Chamula, de oude hoofdstad van de Caqchikel, Ciudad Real, wat later San Cristobal de las Casas zou worden genoemd. De Alvarado werd de eerste gouverneur van Guatemala, en “capitan general” genoemd. Guatemala werd daarom een capitaneria general die oorspronkelijk ressorteerde onder het koninkrijk Nieuw Spanje. Het liep van Yucatan in het noorden en Chiapas in het westen tot het latere Costa Rica in het oosten. Van bij het begin was de politieke organisatie van Spanje ten opzichte van de Nieuwe Wereld gericht op koloniale economische relaties. Reeds in 1503 werd de Casa de Contratacion opgericht met zetel in Sevilla. Dit was het centrale orgaan dat instond, en ook toestemming moest geven voor alle handelsrelaties met de Nieuwe Wereld, en verantwoordelijk was voor alles wat met scheepvaart en havenbeleid had te maken, ook voor de overzeese post en alle handelsgeschillen die uit de handel met de nieuwe wereld voortvloeiden. Sevilla had het monopolie op de handel met de Nieuwe Wereld, wat wil zeggen dat alle schepen die naar de Nieuwe Wereld gingen of er vandaan kwamen via Sevilla moesten passeren. Analoog met het Casa de Contratacion werd in 1524 de Real y Supremo Consejo de las Indias opgericht .Die adviseerde de Kroon op wetgevend vlak, stond in voor alle overzeese administratie en correspon- dentie en fungeerde als hoogste gerechtelijke instantie voor burgerlijke en strafrechterlijke geschillen in de overzeese gebieden. De Consejo de las Indias vaardigde decreten uit, “cedulas” genaamd, in verband me t het bestuur van de overzeese gebieden. Deze Raad zou tot 1834 blijven bestaan. Samen met de Spaanse verovering kwamen niet alleen de Spaanse politieke kolonial e instellinge n overgewaaid, maar ook de economische: het repartimiento, de encomienda en het mandamiento.

De Maya maken 44% uit en laatste 2% bestaat voor uit andere indigenas of 'inheemsen' – met een misleidende term ook wel 'Indianen' genoemd. De Mayavolkeren bestaan in Guatemala alleen al uit 23 verschillende groepen met elk hun eigen taal. Andere indianenvolken zijn de Xinka en de Garifuna. Waarschijnlijk liepen er al 11.000 jaar voor Christus mensen rond in het gebied dat we nu Guatemala noemen en al 2.000 jaar voor het begin van onze jaartelling zien we het tijdperk van de Maya’s ontstaan. De (voor die tijd zeer ontwikkelde) Mayacultuur kwam echter pas rond het jaar 320 tot volledige wasdom en zou vervolgens ruim 700 jaar dominant blijven. Daarna begon hun rijk langzaam af te brokkelen en de inval van de Spanjaarden in 1523 betekende achteraf gezien het definitieve einde voor de Maya’s. De bezetting duurde tot het begin van de 19de eeuw. Toen was Guatemala korte tijd onderdeel van de Verenigde Staten van Centraal-Amerika.